Thymele Logo
Search

όπερα μπούφα [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Είδος ιταλικής κωμικής όπερας που αναπτύχθηκε στη Νάπολη από τις αρχές του 18ου αιώνα και διαδόθηκε στην Ευρώπη έως τα μέσα του 19ου, χαρακτηριζόμενο από την πλήρη μελοποίηση του κειμένου, την εναλλαγή ρετσιτατίβου, αριών και φωνητικών συνόλων, τη θεματολογία από την καθημερινή ζωή των μεσαίων και λαϊκών στρωμάτων και τα εκτενή φινάλε των πράξεων.

Ανάπτυξη

Η όπερα μπούφα διαμορφώθηκε στη Νάπολη στις αρχές του 18ου αιώνα, με αφετηρία τις μελικές κωμωδίες [commedie per musica] σε ναπολιτάνικη διάλεκτο, που ανέβαιναν συστηματικά στο Teatro dei Fiorentini από το 1709, όπως το Li zite 'ngalera [Οι αρραβωνιασμένοι στη γαλέρα] (1722) του Leonardo Vinci [Λεονάρντο Βίντσι]. Παράλληλα αναπτύχθηκε το κωμικό ιντερμέδιο [intermezzo], σύντομο έργο με δύο ή τρία πρόσωπα, το οποίο παρεμβαλλόταν ανάμεσα στις πράξεις της όπερας σέρια [opera seria]. Το La serva padrona [Η δούλα και κυρά] (1733) του Giovanni Battista Pergolesi [Τζοβάννι Μπαττίστα Περγκολέζι], ιντερμέδιο της όπερας σέρια Il prigionier superbo [Ο υπερήφανος αιχμάλωτος], καθιερώθηκε ως πρότυπο του ιταλικού κωμικού ύφους. Η υπηρέτρια Σερπίνα, η οποία με τεχνάσματα παντρεύεται τον ηλικιωμένο αφέντη της, ανάγεται στην πονηρή υπηρέτρια [servetta] και ο Ουμπέρτο [Uberto] στους γέροντες [vecchi] της κομμέντια ντελλ άρτε.


Από τα μέσα του 18ου αιώνα η όπερα μπούφα διαδόθηκε σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στη Βενετία ο Carlo Goldoni [Κάρλο Γκολντόνι] και ο Baldassare Galuppi [Μπαλντασάρε Γκαλούππι] καθιέρωσαν το μελικό εύθυμο δράμα [dramma giocoso per musica], το οποίο συνδύαζε σοβαρά πρόσωπα [parti serie], κωμικά πρόσωπα [parti buffe] και ενδιάμεσους χαρακτήρες [mezzi caratteri], όπως στο Il filosofo di campagna [Ο φιλόσοφος της υπαίθρου] (1754). Ακολούθησαν, μεταξύ άλλων, το συναισθηματικό La buona figliuola [Η καλή κοπέλα] (1760) του Niccolò Piccinni [Νικκολό Πιτσίννι], το Il barbiere di Siviglia [Ο κουρέας της Σεβίλλης] (1782) του Giovanni Paisiello [Τζοβάννι Παϊζιέλλο] και το Il matrimonio segreto [Ο μυστικός γάμος] (1792) του Domenico Cimarosa [Ντομένικο Τσιμαρόζα]. Η κορύφωση του είδους επιτεύχθηκε με τις τρεις όπερες του Wolfgang Amadeus Mozart [Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ] σε λιμπρέτο του Lorenzo Da Ponte [Λορέντσο Ντα Πόντε]: Le nozze di Figaro [Οι γάμοι του Φίγκαρο] (1786), Don Giovanni [Δον Τζοβάννι] (1787) και Così fan tutte [Έτσι κάνουν όλες] (1790).


Η δραματουργία της όπερας μπούφα αντλεί τους τύπους της από την κομμέντια ντελλ άρτε και από την καθημερινή ζωή των μεσαίων και λαϊκών στρωμάτων: υπηρέτες και υπηρέτριες, χωρικοί, έμποροι, φιλάργυροι γέροντες. Κεντρικός στερεότυπος χαρακτήρας είναι ο κωμικός βαθύφωνος [basso buffo], στον οποίο ο φωνητικός τύπος ταυτίζεται με τον δραματουργικό ρόλο. Συνήθως είναι ο εξαπατημένος κηδεμόνας ή ο φλύαρος υπηρέτης, όπως ο Λεπορέλλο του Don Giovanni. Οι ανεπιτήδευτες και χιουμοριστικές αντιδράσεις των προσώπων σε απάτες και ερωτικές απογοητεύσεις προσφέρουν στο κοινό αίσθηση αμεσότητας. Η ευφυΐα των υπηρετών απέναντι στους αφέντες, εμφανής στους Γάμους του Φίγκαρο, έχει ερμηνευθεί ως έμμεση κριτική της κοινωνικής ιεραρχίας. Η Mary Hunter [Μαίρη Χάντερ], στο The Culture of Opera Buffa in Mozart's Vienna [Η κουλτούρα της όπερας μπούφα στη Βιέννη του Μότσαρτ] (1999), υποστηρίζει ότι το είδος λειτουργούσε πρωτίστως ως ψυχαγωγία, η οποία έθιγε κοινωνικά ζητήματα μέσα από ένα αναγνωρίσιμο πλέγμα συμβάσεων.


Μουσικά, η όπερα μπούφα χρησιμοποιεί το σκέτο ρετσιτατίβο [recitativo secco] για την προώθηση της πλοκής και σύντομες, συλλαβικές άριες που αναδεικνύουν τον χαρακτήρα των προσώπων. Κεντρικό στοιχείο αποτελούν τα φωνητικά σύνολα [ensembles], στα οποία πρόσωπα διαφορετικής κοινωνικής προέλευσης τραγουδούν ταυτόχρονα. Η δραματική ένταση κορυφώνεται στα φινάλε των πράξεων, όπου τα πρόσωπα συγκεντρώνονται σταδιακά στη σκηνή, σε διαδοχικές ενότητες με αυξανόμενο τέμπο. Ο Da Ponte, στα Memorie [Απομνημονεύματα] (1823 – 1827), περιέγραψε το φινάλε ως «ένα είδος αυτοτελούς μικρής κωμωδίας ή μικρού δράματος». Ο κωμικός βαθύφωνος αξιοποιεί το ύφος ομιλητικά [parlando], ταχύτατη συλλαβική εκφορά που προσεγγίζει τον προφορικό λόγο, καθώς και κωμικά τεχνάσματα, όπως ο τραυλισμός.


Η όπερα μπούφα συνδέθηκε στενά με τον Διαφωτισμό. Η παρουσίαση του La serva padrona από ιταλικό θίασο στην Όπερα του Παρισιού, την 1η Αυγούστου 1752, πυροδότησε τη «Διαμάχη των Μπουφόνων» [Querelle des Bouffons] (1752 – 1754), αντιπαράθεση για την ανωτερότητα του ιταλικού κωμικού ύφους έναντι της γαλλικής λυρικής τραγωδίας. Ο Jean-Jacques Rousseau [Ζαν-Ζακ Ρουσσώ] υπερασπίστηκε τη φυσικότητα της ιταλικής μελωδίας στην Επιστολή για τη γαλλική μουσική [Lettre sur la musique française] (1753), ενώ το δικό του ιντερμέδιο [intermède] Le Devin du village [Ο μάντης του χωριού] (1752) υιοθέτησε την απλότητα του ιταλικού προτύπου. Η διαμάχη ευνόησε την ανάπτυξη της οπερά-κωμίκ, ενώ το φινάλε συνόλου πέρασε στο ζίνγκσπιλ και αργότερα στην οπερέττα. Στην εποχή του μπελκάντο ο Gioachino Rossini [Τζοακίνο Ροσσίνι] ενσωμάτωσε το πνευματώδες χιούμορ και τη δομική ευελιξία της όπερας μπούφα στο δικό του Il barbiere di Siviglia (1816) και στη Σταχτοπούτα [La Cenerentola] (1817). Ο Gaetano Donizetti [Γκαετάνο Ντονιτζέττι], με τις όπερες Το ελιξίριο του έρωτα [L'elisir d'amore] (1832) και Don Pasquale [Δον Πασκουάλε] (1843), συνέθεσε τα τελευταία μείζονα δείγματα του είδους.

Αγγλικά
opera buffa
Γαλλικά
opera buffa, l'[e]
Γερμανικά
Opera buffa, die
Ιταλικά
opera buffa, l'[a]

Συνώνυμα

σουμπρέτα, όπερα σεμι-σέρια, μπούφος, ταχυλογία, ίντριγκα, κωμωδία χαρακτήρων, όπερα-μπαλάντα

Σχετικοί όροι

όπερα σέρια, κομμέντια ντελλ άρτε, ιντερμέδιo, οπερά-κωμίκ, κωμωδία-μπαλέτο, Ναπολιτάνικη όπερα

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"Terminai alfin, bene o male, quasi tutto il primo atto. Non mi mancava più che il finale. Questo finale, che deve essere per altro intimamente connesso col rimanente dell'opera, è una spezie di commediola o di picciol dramma da sé, e richiede un novello intreccio ed un interesse straordinario. […] Il recitativo n'è escluso, si canta tutto […]. In questo finale devono per teatrale domma comparir in scena tutti i cantanti, se fosser trecento, a uno, a due, a tre, a sei, a dieci, a sessanta, per cantarvi de' soli, de' duetti, de' terzetti, de' sestetti, de' sessantetti; e, se l'intreccio del dramma nol permette, bisogna che il poeta trovi la strada di farselo permettere, a dispetto del criterio, della ragione e di tutti gli Aristotili della terra; e, se trovasi poi che va male, tanto peggio per lui."


«Τελείωσα επιτέλους, καλώς ή κακώς, σχεδόν ολόκληρη την πρώτη πράξη. Δεν μου έλειπε παρά μόνο το φινάλε. Το φινάλε αυτό, που οφείλει άλλωστε να συνδέεται στενά με το υπόλοιπο έργο, είναι ένα είδος αυτοτελούς μικρής κωμωδίας ή μικρού δράματος και απαιτεί καινούργια πλοκή και εξαιρετικό ενδιαφέρον. […] Το ρετσιτατίβο αποκλείεται· όλα τραγουδιούνται […]. Σε αυτό το φινάλε, κατά θεατρικό δόγμα, πρέπει να εμφανιστούν στη σκηνή όλοι οι τραγουδιστές και όλες οι τραγουδίστριες, κι ας ήταν τριακόσιοι, ένας ένας, ανά δύο, ανά τρεις, ανά έξι, ανά δέκα, ανά εξήντα, για να τραγουδήσουν σόλο, ντουέτα, τρίο, σεξτέτα, “εξηντέτα”. Κι αν η πλοκή του δράματος δεν το επιτρέπει, ο ποιητής πρέπει να βρει τον τρόπο να το καταστήσει δυνατό, παρά την κρίση, τη λογική και όλους τους Αριστοτέληδες της γης· κι αν ύστερα αποδειχθεί ότι το αποτέλεσμα δεν πετυχαίνει, τόσο το χειρότερο γι' αυτόν.»

Στα Απομνημονεύματά του [Memorie] (1823–1827) ο Lorenzo Da Ponte [Λορέντσο Ντα Πόντε] αφηγείται τη σύνθεση του πρώτου του λιμπρέτου, Il ricco d'un giorno [Ο πλούσιος μιας ημέρας] (Βιέννη, 1784), για τον Antonio Salieri [Αντόνιο Σαλιέρι], και περιγράφει με ειρωνεία τις συμβάσεις του φινάλε της όπερας μπούφα. Το φινάλε λειτουργεί ως αυτοτελής «μικρή κωμωδία» με δική του πλοκή, τραγουδιέται εξ ολοκλήρου χωρίς ρετσιτατίβο και επιβάλλει τη σταδιακή συγκέντρωση όλων των προσώπων στη σκηνή, σε σύνολα κάθε μεγέθους. Σε αυτό το «θεατρικό δόγμα» ο λιμπρετίστας οφείλει να υποτάξει την πλοκή, ακόμη και «παρά την κρίση, τη λογική και όλους τους Αριστοτέληδες της γης».

Da Ponte, L. (1918). Memorie (G. Gambarin & F. Nicolini, Επιμ.; Τόμ. 1). Bari: Laterza. (Πρωτότυπη έκδοση 1823–1827). Βλ. σσ. 97–98. it.wikisource.org...

Quote Icon

«Ἀπὸ τὴν πρώτη της κιόλας ἐμφάνιση, ἡ ὄπερα μπούφα ἀποκάλυψε δυὸ χαρακτηριστικὰ ξεχωριστὰ ποὺ τῆς ἔδωσαν μιὰ ὄψη πρωτότυπη καὶ τὴν ἔκαναν, ὅπως εἶπε κι ὁ Ρολὰν "μιὰ ἀπὸ τὶς πιὸ τέλειες μορφὲς τοῦ ἰταλικοῦ πνεύματος". Τὸ ἕνα, εἶναι ἡ ἀσυνήθιστη ἀνάπτυξη τῆς "ἄριας", τὸ ἄλλο ἡ χρήση τοῦ "κοντσερτάτο", κομματιῶν, δηλαδὴ συνόλου, στὰ φινάλε τῶν πράξεων γιὰ νὰ ἔχουν τὴν εὐκαιρία τὰ διάφορα πρόσωπα νὰ βρεθοῦν ὅλα μαζὶ πάνω στὴ σκηνὴ καὶ νὰ τραγουδήσουν ταυτόχρονα.»

Η Antonietta Dosi [Αντονιέττα Ντόζι], σε ομιλία της στο Ιταλικό Ινστιτούτο Αθηνών (15 Ιανουαρίου 1976) που δημοσιεύτηκε ολόκληρη στο περιοδικό Θέατρο, αποδίδει την πρωτοτυπία της όπερας μπούφα σε δύο γνωρίσματα που εμφανίστηκαν ήδη από τα πρώτα της βήματα. Τα γνωρίσματα αυτά είναι η ασυνήθιστη ανάπτυξη της άριας και το κοντσερτάτο [concertato], δηλαδή τα κομμάτια συνόλου στα φινάλε των πράξεων, χάρη στα οποία το είδος χαρακτηρίστηκε από τον Romain Rolland [Ρομαίν Ρολλάν] «μία από τις πιο τέλειες μορφές του ιταλικού πνεύματος». Κατά την ίδια, η όπερα μπούφα επικράτησε σε τέτοιο βαθμό ώστε και η όπερα σέρια υιοθέτησε το φινάλε κοντσερτάτο, μια σκηνική σύμβαση που συγκεντρώνει σταδιακά όλα τα πρόσωπα στη σκηνή για να τραγουδήσουν ταυτόχρονα.

Dosi, A. (1976, Μάιος–Αύγουστος). Ἡ ἰταλικὴ κωμικὴ ὄπερα: Ἡ γέννηση κ' ἡ ἐξέλιξη ἑνὸς θεατρικοῦ εἴδους. Θέατρο, Θ΄(51–52), 85–88. Βλ. σ. 86.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Ο οξύφωνος Pino De Vittorio [Πίνο Ντε Βιττόριο] ως θεία Μενέκα σε άρια από το

Ο Ουμπέρτο [Uberto] (Luca Micheletti [Λούκα Μικελέττι]) στην άρια "Sempre in contrasti" [«Πάντα…

Ο Ferruccio Furlanetto [Φερρούτσιο Φουρλανέττο] ως Λεπορέλλο στην άρια "Madamina, il catalogo è questo" [«Μανταμίτσα…

Το φινάλε της Β΄ πράξης από το Le nozze di Figaro [Οι γάμοι του…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Η σελίδα τίτλου της Επιστολής για τη γαλλική μουσική [Lettre sur la musique françoise

Εικονογράφηση για το Il filosofo di campagna [Ο φιλόσοφος της υπαίθρου], χαλκογραφία του

Η σελίδα τίτλου του λιμπρέτου του Così fan tutte, o sia La scuola degli amanti

Σκηνή από την πρώτη παραγωγή του Don Pasquale [Δον Πασκουάλε] του Donizetti, από…

βασική

Da Ponte, L. (1918). Memorie (G. Gambarin & F. Nicolini, Επιμ.; Τόμ. 1–2). Bari: Laterza. (Πρωτότυπη έκδοση 1823–1827)

Dosi, A. (1976, Μάιος–Αύγουστος). Ἡ ἰταλικὴ κωμικὴ ὄπερα: Ἡ γέννηση κ' ἡ ἐξέλιξη ἑνὸς θεατρικοῦ εἴδους. Θέατρο, Θ΄(51–52), 85–88.

Heartz, D. (1979). Goldoni, Don Giovanni and the dramma giocoso. The Musical Times, 120(1642), 993–998.

Hunter, M. (1999). The culture of opera buffa in Mozart's Vienna: A poetics of entertainment. Princeton: Princeton University Press.

Hunter, M., & Webster, J. (Επιμ.). (1997). Opera buffa in Mozart's Vienna. Cambridge: Cambridge University Press.

Platoff, J. (1989). Musical and dramatic structure in the opera buffa finale. The Journal of Musicology, 7(2), 191–230. doi.org...

Robinson, M. F. (1972). Naples and Neapolitan opera. Oxford: Clarendon Press.

Rousseau, J.-J. (1780–1789). Lettre sur la musique françoise. Στο Collection complète des œuvres (Τόμ. 8, σσ. 435–494). Genève. (Πρωτότυπη έκδοση 1753). www.rousseauonline.ch...

Troy, C. E. (1979). The comic intermezzo: A study in the history of eighteenth-century Italian opera. Ann Arbor: UMI Research Press.

συμπληρωματική

Abbate, C., & Parker, R. (2015). A history of opera. New York: W. W. Norton.

Butler, M. R. (2009). Italian opera in the eighteenth century. Στο S. P. Keefe (Επιμ.), The Cambridge history of eighteenth-century music (σσ. 203–271). Cambridge: Cambridge University Press.

Michels, U. (1995). Άτλας της μουσικής: Τόμ. 2. Από το Μπαρόκ έως σήμερα (Ινστιτούτο Έρευνας Μουσικής και Ακουστικής, Μετ.). Αθήνα: Φίλιππος Νάκας. (Πρωτότυπη έκδοση 1985)

Weiss, P., & Budden, J. (2001). Opera buffa. Στο Grove Music Online. Oxford University Press. doi.org...

Κουτσομπίνα, Β. (2024). Η μουσική στην Ιταλία από τους μεσαιωνικούς χρόνους έως τον 21ο αιώνα: Τ. Β΄. Από την κλασική περίοδο έως τον 21ο αιώνα [Προπτυχιακό εγχειρίδιο]. Αθήνα: Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. doi.org...

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. όπερα μπούφα. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/όπερα μπούφα

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «όπερα μπούφα». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/όπερα μπούφα.

MLA

«όπερα μπούφα». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/όπερα μπούφα.

1388